الشيخ رسول جعفريان وديگران

86

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

2 . در روايات آل زبير سعى شده است كه اخبار و گزارشها - در حدّ امكان - از خود آنان گرفته شود ؛ به همين دليل در بيشتر روايات آنان ، دست كم دو زبيرى كه يكى از آن دو ، راوى اصلى خبر است ، قرار دارد ؛ به عنوان نمونه : 1 ) محمد بن عمر واقدى عن عمر بن ابى عاتكه عن ابى الاسود [ محمد بن عبد الرحمن مولى آل زبير ] عن عباد بن عبد الله بن زبير عن عائشه ؛ « 1 » 2 ) وكيع عن سفيان عن اسماعيل بن امية عن عبد الله بن عروة عن عروة بن الزبير ؛ « 2 » 3 ) معمر بن راشد عن الزهري عن عروة بن الزبير عن عائشه ؛ « 3 » 4 ) ابن اسحاق عن محمد بن جعفر بن الزبير عن عروة عن عائشه ؛ « 4 » 5 ) مصعب بن ثابت بن عبد اللّه عن أبي الأسود مولى آل الزبير عن عروه . « 5 » 6 ) واقدي عن ابن ابى سيرة عن موسى بن عقبة [ مولى آل الزبير ] عن ابي حبيبة مولى آل الزبير عن عبد اللّه بن الزبير ؛ « 6 » 7 ) ابن ابى الزناد عن هشام بن عروة عن عروة عن عائشه ؛ « 7 » 8 ) عبد الله بن ابى امية عن ابراهيم بن سعد عن ابن اسحاق عن يحيى بن عبّاد عن ابيه عن عائشه ؛ « 8 » 9 ) ابن اسحاق عن يحيى بن عروة عن عروة بن الزبير ؛ « 9 » 10 ) محمد بن عمر عن خارجة بن عبد الله عن يزيد بن رومان عن عروة عن عائشه . « 10 » مطلب قابل توجه در اين زمينه ، چنان كه از نمونه‌هاى ياد شده ملاحظه مىشود ، سهم زياد « عروه » و « عايشه » به عنوان راوى اصلى اين اخبار است ؛ به طورى كه از مجموع 782 روايت ، 220 روايت به عايشه و 184 روايت به عروه اختصاص يافته است . در 242 مورد ، ديگر آل زبير ، و در 136 روايت باقى مانده ، كسانى ديگر ، راوى اصلى هستند ؛ البته در اين 136 مورد نيز اشخاصى وجود دارند كه به نوعى با زبيريان در ارتباط هستند ؛ مانند حكيم بن حزام اسدى و مروان بن حكم دايى آنان و عبد الله بن عمر كه عروه داماد اوست . بعيد نيست كه مكتوبات عروه نزد آنان و يا دست كم نزد فرزندان او بوده است .

--> ( 1 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 262 . ( 2 ) . تاريخ خليفه ، ص 25 . ( 3 ) . مغازى ، ج 2 ، ص 1126 . ( 4 ) . سيرة النبويه ، ج 3 ، ص 252 . ( 5 ) . مغازى ج 1 ، ص 347 . ( 6 ) . مغازى ، ج 2 ، ص 850 . ( 7 ) . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 282 . ( 8 ) . انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 236 . ( 9 ) . سيرة النبويه ، ج 1 ، ص 336 . ( 10 ) . طبقات الكبرى ، ج 8 ، ص 49 .